Petek Havası Alma ile Petek Temizliği Arasındaki Fark

Ayrım tek bir gözlemle yapılır: petek üstte soğuk, altta sıcaksa içinde hava vardır ve havasını almak yeter; petek altta soğuk, üstte sıcaksa dipte tortu birikmiştir ve temizlik gerekir. Hava alma, kullanıcının bir anahtarla kendi yapabileceği beş dakikalık bir iştir. Petek temizliği ise tesisatın makineyle yıkandığı, servis gerektiren bir işlemdir. İkisini karıştırmak zaman ve para kaybettirir: havası alınan tortulu petek ısınmaz, temizlenen havalı petek de.

Hava neden birikir, tortu neden çöker?

Kalorifer tesisatı kapalı bir su devresidir ama tamamen hava geçirmez değildir. Su eklemede, basınç düşüp yükselmelerinde ve sıcaklık değişimlerinde suyun içindeki çözünmüş hava serbest kalır. Hava sudan hafif olduğu için her peteğin en üst noktasında toplanır. Buradaki hava, suyun o bölgeye ulaşmasını engeller; peteğin üstü soğuk kalır.

Tortu ise tam tersi yönde çalışır. Buderus’un filtre rehberine göre tesisat suyu pas, metal parçacıkları ve kireç taşır. Bunlar sudan ağırdır, akışın yavaşladığı yerde dibe çöker. Bosch’un petek temizleme rehberi de “radyatörlerin alt kısmına zamanla çeşitli maddeler ve partiküller çökme” ifadesini kullanır ve peteğin alt kısmının soğuk, üstünün sıcak olmasını uyarı işareti sayar. Dip dolunca su yalnızca üstten geçer; alt bölüm ısınmaz.

Hava belirtileri

• Peteğin üst kısmı soğuk, alt kısmı sıcak.
• Petekten ya da borulardan tıslama, ıslık, fokurdama, sıçrama sesi geliyor. Viessmann’a göre bu sesler genellikle sistemde hava olduğunu gösterir.
• Kombi basıncı her hava almadan sonra biraz düşüyor.
• Sorun sezon başında ya da tesisata su eklendikten sonra ortaya çıktı.

Tortu belirtileri

• Peteğin alt kısmı soğuk, üstü sıcak; hava alındığı hâlde değişmiyor.
• Ev genelinde petekler eskiye göre geç ısınıyor, kombi daha sık devreye girip çıkıyor.
• Kombinin altındaki filtre bakımda sık sık dolu çıkıyor; Buderus tıkalı filtre belirtileri arasında peteklerin altta soğuk kalmasını, sık devreye girip çıkmayı ve uğultu sesini sayar.
• Tesisat on yıldan eski ve daha önce hiç yıkanmamış.
• Hava alırken vanadan gelen su koyu renkli, kahverengi ya da siyah.

Son madde en güvenilir ipucudur. Temiz tesisatın suyu berrak ya da hafif sarıdır. Çamur rengi su, sistemin yıkanma vaktinin geldiğini gösterir.

Hava alma nasıl yapılır?

Viessmann’ın rehberindeki sıra şöyledir:

1. Isıtmayı kapatın ve sistemin soğumasını bekleyin. Sıcakken yapılan hava alma haşlanma riski taşır ve pompa çalıştığı için havayı yeniden dağıtır.
2. Hava tahliye vanasının altına bir kap ve bez yerleştirin.
3. Tahliye anahtarını takıp yavaşça saat yönünün tersine çevirin.
4. Tıslama sesi duyulur. Ses kesilip su gelmeye başlayınca vanayı kapatın.
5. Evdeki tüm peteklerde tekrarlayın; en yüksek kattaki ve kombiye en uzak petekte en çok hava birikir.
6. Isıtmayı açıp peteklerin düzgün ısındığını kontrol edin.

Aynı rehber önemli bir uyarı ekler: hava aldıktan sonra kombinin basıncını artırmanız gerekebilir. Manometreye bakın; değer kılavuzdaki aralığın altına indiyse dolum musluğundan yavaşça su ekleyip musluğu kapatın. Basıncın nasıl yükseltileceği Buderus kombide su basıncı nasıl yükseltilir yazısında örnekle anlatılıyor; sıra diğer markalarda da benzerdir.

Viessmann hava almayı kış başında ilk ısıtmada ve yılda en az bir kez önerir. Hava sürekli geri geliyorsa tesisatta küçük bir kaçak ya da genleşme tankı sorunu olabilir; bu, kullanıcı kontrolünü aşar.

Petek temizliği nasıl yapılır?

Temizlik, tesisatın kombiden ayrılıp bir pompa makinesiyle basınçlı su ve gerekirse temizlik kimyasalıyla yıkanmasıdır. Her petek tek tek ters yönde yıkanır, çamur dışarı alınır, sistem temiz suyla doldurulur ve havası alınır. Bosch’un rehberine göre bu işlem sırasında kombi ve radyatör filtreleri de temizlenir, basınç kontrol edilir. Buderus, profesyonel temizlik sırasında suyun kirlilik oranının ve manyetik tortu yoğunluğunun ölçüldüğünü belirtir; yani temizliğe ne kadar ihtiyaç olduğu tahminle değil ölçümle anlaşılır.

İşlemin süresi petek sayısına ve kirliliğe bağlıdır. Sonrasında petekler tüm yüzeyiyle ısınır, kombi daha az çalışır. Bosch aynı rehberde düzenli temizliğin daha az enerjiyle daha çok ısı sağladığını yazar. Ayrıntılar için petek temizliği sayfasına bakabilirsiniz.

Hangisini önce denemeli?

Sıra her zaman aynıdır: önce hava alın, basıncı düzeltin, bir gün bekleyin. Petek hâlâ altta soğuksa ya da vanadan koyu su geldiyse temizlik isteyin. Isınmayan peteğin başka nedenleri de olabilir; kapalı vana, takılı termostatik vana pimi ya da düşük kombi basıncı. Bunların tamamı petekler neden ısınmaz yazısında sıralanıyor.

Viessmann’ın önerdiği hidronik dengeleme de hatırlanmalı: bazı petekler hep sıcak, bazıları hep ılıksa sorun hava ya da tortu değil, suyun peteklere eşit dağılmamasıdır. Bu ayarı servis yapar.

Sık yapılan hatalar

• Kombi çalışırken hava almak. Pompa çalışırken hava suyla birlikte dolaşır; vanayı açtığınızda hem su sıçrar hem de hava tam boşalmaz. Her zaman kombiyi kapatıp soğumasını bekleyin.
• Vanayı sonuna kadar açmak. Tahliye vanası yarım turla yeter. Tamamen çevrilen vana yerinden çıkabilir ve peteğin suyu odaya boşalır.
• Basıncı kontrol etmeden bırakmak. Birkaç petekten hava alınınca kombi basıncı belirgin düşer. Manometreye bakmadan bırakılan sistem düşük basınç arızasıyla durur.
• Tortulu peteğe defalarca hava almak. Altı soğuk petekten her hafta hava almak sonuç vermez; her açışta sisteme yeni su girer ve tortu artar.
• Petek temizliğini pas sökücü sıvıyla evde denemek. Tesisata rastgele kimyasal dökmek contalara ve kombi içindeki alüminyum parçalara zarar verebilir. Temizlik kimyasalı yalnızca tesisata uygun ürünle ve makineyle kullanılır.

Ne zaman servis çağırmalı?

Hava alma bir kullanıcı işidir; aşağıdaki durumlarda ise servis gerekir:

1. Hava aldıktan sonra petek hâlâ altta soğuk kalıyor.
2. Tahliye vanasından koyu kahverengi ya da siyah su geldi.
3. Hava birkaç günde bir yeniden birikiyor ve basınç sürekli düşüyor; kaçak ya da genleşme tankı kontrolü gerekir.
4. Tahliye vanası sıkışmış, dönmüyor ya da açıldığında kapanmıyor.
5. Evde bazı petekler kaynar, bazıları hiç ısınmıyor; dengeleme ayarı gerekebilir.

Servise ararken kaç petek olduğunu, tesisatın yaşını, hava alırken gelen suyun rengini ve kombi basıncının hava alma öncesi ile sonrasındaki değerini söylemeniz işlemi kolaylaştırır. Bu bilgiler, temizliğin gerekip gerekmediğine dair ilk fikri telefonda verir.

Güvenlik notu

Hava alma sırasında petekten çıkan su sıcak olabilir; elinizi vanadan uzak tutun ve çocukları yaklaştırmayın. Tahliye vanası gevşemiş ya da damlatıyorsa sıkmaya çalışmayın; zorlanan vana kırılır. Kombinin dolum musluğunu açık unutmayın: basınç kılavuz aralığının üstüne çıkarsa emniyet ventili su atar. Tesisatta yapacağınız her işlem petek vanası ve dolum musluğuyla sınırlı kalmalı; kombinin kapağı ve iç bağlantıları servis tarafından açılır.

Sakarya, Kocaeli ve Tekirdağ’da petek temizliği aynı gün planlanır; saat telefonda birlikte belirlenir.